Tinh hoa từ đôi tay người thợ An Lộng

Thứ hai, Ngày 04/05/2026 10:59

Có từ thế kỷ XVIII, làng nghề đúc đồng An Lộng (xã Ngọc Lâm) đã trải qua nhiều thăng trầm cùng dòng chảy lịch sử. Dẫu vậy, những người thợ nơi đây vẫn bền bỉ giữ nghề, gìn giữ tinh hoa mà cha ông để lại, để tiếng búa, lửa lò và sắc đồng vẫn tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

Một số sản phẩm đồ thờ bằng đồng của của làng nghề đúc đồng An Lộng (xã Ngọc Lâm).

Thăng trầm theo thời cuộc

Theo gia phả của một số dòng họ và hương ước còn lưu giữ tại địa phương, nghề đúc đồng ở làng An Lộng được truyền từ làng đúc đồng Trà Đông, xã Thiệu Trung (Thanh Hóa) vào khoảng cuối thế kỷ XVIII. Từ đó, nghề dần bén rễ và trở thành sinh kế, niềm tự hào của nhiều thế hệ người dân trong làng.

Trước năm 1945, sản phẩm đồng đúc ở An Lộng rất đa dạng, từ những vật dụng quen thuộc trong đời sống như xoong, nồi, chảo, ấm đến các sản phẩm đồ thờ như chuông, khánh, đỉnh, hạc, tượng, lư hương. Có thời kỳ hưng thịnh, hầu như gia đình nào trong làng cũng có người theo nghề.

Những tháng cuối năm, cả làng rộn ràng khi bạn hàng từ nhiều nơi tìm về đặt sản phẩm, lò đúc đỏ lửa suốt ngày đêm. Không ít nghệ nhân giỏi nghề của An Lộng còn được các phường đúc đồng ở địa phương khác mời đến hỗ trợ những công đoạn khó, đòi hỏi tay nghề cao.

Đúc đồng là nghề không dành cho người nóng vội. Mỗi sản phẩm là kết quả của một quy trình phức tạp, đòi hỏi sự kết hợp giữa sức lao động, kinh nghiệm và óc thẩm mỹ. Trong đó, khâu làm khuôn được coi là nền tảng quan trọng nhất. Theo kinh nghiệm truyền đời của người An Lộng, đất làm khuôn phải là đất tại địa phương mới chịu lửa tốt, cho ra sản phẩm đạt yêu cầu kỹ thuật và mỹ thuật. Đất được xay nhuyễn, lọc kỹ, trộn với tro trấu rồi tạo khuôn bằng chính đôi tay và kinh nghiệm của người thợ.

Ông Nguyễn Văn Lục, chủ cơ sở đúc đồng Lục Dung cho biết: Đồng có thể là đồng thỏi hoặc đồng phế liệu, nhưng phải biết phân loại, pha chế sao cho phù hợp với từng sản phẩm. Những họa tiết rồng, phượng, mây, hoa lá… được tạo hình bằng tay, đòi hỏi người thợ phải có hoa tay và nhiều năm kinh nghiệm. Cuối cùng là khâu nhuộm da đồng – một thế mạnh riêng của An Lộng – giúp sản phẩm có màu sắc trầm ấm, bền đẹp theo thời gian.Trong các sản phẩm đồ thờ, đúc chuông và đúc tượng được xem là khó nhất. Chuông không chỉ cần đẹp về dáng mà còn phải đạt yêu cầu về âm thanh. Chuông An Lộng phải vang, ngân, tiếng tròn và ấm, đúng với quan niệm “nhất thanh, nhì sắc”.

Chuông đồng được hoàn thiện tại cơ sở đúc đồng Lục Dung (xã Ngọc Lâm).

Từ năm 1955, nghề đúc đồng An Lộng trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm. Có thời điểm, làng có tới gần 100 cơ sở đúc. Ngoài đồ thờ, thợ An Lộng còn đúc chân vịt tàu thủy và nhiều vật dụng phục vụ sinh hoạt.

Khi nguồn đồng khan hiếm, người dân linh hoạt chuyển sang đúc gang, nhôm để duy trì sản xuất. Thời kỳ sôi động nhất của nghề đúc đồng thủ công An Lộng rơi vào nửa cuối những năm 1980 đến cuối thế kỷ XX, khi nhu cầu tu bổ, xây dựng đình, chùa, đền, miếu tăng mạnh.

Khách hàng trong và ngoài tỉnh tìm về đặt hàng, làng nghề ngày đêm đỏ lửa, thu hút hàng trăm lao động. Tuy nhiên, từ cuối những năm 1990, giá nguyên liệu tăng cao, thị trường cạnh tranh khốc liệt, trong khi các sản phẩm hợp kim giá rẻ xuất hiện nhiều khiến nghề đúc đồng thủ công gặp không ít khó khăn.

Để thích ứng với thị trường, các cơ sở sản xuất ở An Lộng đã chủ động chuyển hướng từ các sản phẩm gia dụng truyền thống sang chế tác đồ thờ như chuông đồng, tượng, lư hương, đỉnh, hạc… Đây là những sản phẩm đòi hỏi kỹ thuật cao, có giá trị nghệ thuật và phù hợp với nhu cầu tín ngưỡng, tâm linh ngày càng tăng.

Một số sản phẩm đồ thờ bằng đồng của của làng nghề đúc đồng An Lộng (xã Ngọc Lâm).

Làng nghề vẫn đỏ lửa

Để nghề truyền thống không bị thất truyền, các thế hệ đi trước vẫn kiên trì từng ngày làm nghề và truyền lại cho thế hệ trẻ. Việc truyền dạy, niềm đam mê được nuôi dưỡng chính là ngọn lửa thôi thúc thế hệ kế cận gìn giữ nghề truyền thống.

Anh Nguyễn Thế Quân, làng nghề đúc đồng An Lộng chia sẻ: Trong gia đình, tôi là đời thứ 3 làm nghề đúc đồng. Từ nhỏ tôi đã quen với tiếng búa, tiếng lửa lò và mùi khói đồng trong xưởng. Ban đầu chỉ phụ giúp những việc nhỏ, dần dần được ông, bố, các bác, các chú chỉ bảo thêm nên càng làm càng yêu nghề. Nghề đúc đồng vất vả, nhưng mỗi khi hoàn thành một sản phẩm đẹp, đặc biệt là chuông hay tượng, tôi lại thấy rất tự hào.

Hiện nay, ngoài sản xuất tại làng, thợ đúc An Lộng còn trực tiếp đến nhiều địa phương để đúc chuông, tượng Phật quy mô lớn cho các công trình tín ngưỡng. Sản phẩm của làng nghề đã có mặt ở nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước, được khách hàng đánh giá cao về chất lượng và độ tinh xảo.

Ông Đào Văn Nguyện, Phó Chủ tịch UBND xã Ngọc Lâm thông tin: Toàn làng An Lộng hiện có 15 hộ sản xuất đúc đồng, đúc nhôm, tạo việc làm cho hơn 100 lao động với thu nhập bình quân từ 7–10 triệu đồng/tháng. Doanh thu của làng nghề ước đạt khoảng 30 tỷ đồng mỗi năm.

Mặc dù còn ít hộ làm nghề, nhưng họ đã năng động vừa sản xuất gắn với phát triển thương mại, dịch vụ để nâng cao giá trị kinh tế từ nghề. Đặc biệt là chuông đồng, tượng chân dung… được nhiều khách hàng đặt làm. Cùng với việc duy trì sản xuất, các gia đình và nghệ nhân trong làng cũng chú trọng truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ.

Khách hàng đến tìm hiểu, mua các sản phẩm tại làng nghề đúc đồng An Lộng (xã Ngọc Lâm).

Với nhiều người sinh ra và lớn lên ở An Lộng, nghề đúc đồng không chỉ là kế sinh nhai mà còn là trách nhiệm gìn giữ truyền thống.

Trải qua bao biến động, những lò đúc ở An Lộng vẫn đỏ lửa. Từ đôi bàn tay cần mẫn của người thợ, tinh hoa nghề truyền thống tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa, góp phần làm giàu bản sắc văn hóa của quê hương.

Tác giả bài viết: Báo Hưng Yên

Nguồn tin: Đoàn Thị Kim Anh (cập nhập)